(On)gewoon Peter

Grenzen bewaken voelt wat als proberen een deur te sluiten terwijl aan de andere kant iedereen tegelijk nog ‘een klein dingetje” wil vragen. Het is niet altijd evident. Niet omdat we zwak zijn. Wel omdat mensen sociale wezens zijn. We willen geliefd blijven door te helpen en de vrede bewaren. En net daar ontstaat de wrijving.

We leren meestal het tegenovergestelde door op te groeien met uitspraken als ‘Doe niet zo flauw’ of ‘“Je moet flexibel zijn.” Dat zijn natuurlijk op zich geen slechte waarden. Tot ze betekenen dat je voortdurend over jezelf heen walst. Grenzen bewaken voelt dan niet meer normaal maar egoïstisch. Hard. Alsof je in je levenssoap plots de schurk bent in plaats van de brave figurant.

Het moeilijkste zit naar mijn gevoel niet in het ‘nee’ zeggen op zich maar in alles wat daarna komt. De blik van teleurstelling bij de tegenpartij en een binnensijpelend schuldgevoel.
Soms zeggen mensen zelfs niets, en toch voel je het. Omdat je zo getraind bent geraakt in het aanvoelen van verwachtingen dat je lichaam al spanning maakt, zelfs nog voor iemand op je ‘nee’ reageert.

Als ik het zo goed weet, waarom loopt het dan soms toch fout?
Er bestaat een moment waarop een mens beseft dat hij al veel te ver over zijn eigen grens is gegaan. Wanneer zelfs rust niet meer meteen helpt. Je hoofd blijft verder draaien terwijl het eindelijk stil is. Wanneer je lichaam aanvoelt alsof het al weken een alarm probeert af te laten gaan en je telkens op ‘snoezen’ hebt gedrukt.

Ik schrijf dit op retraite in Florenville. Zes dagen weg van prikkels en constante beschikbaarheid. Geen volle agenda. Geen sociale ruis. Enkel mezelf. Helaas kwam deze stilte er niet uit luxe, maar uit noodzaak.

Het lastige is dat grenzen trekken meestal eerst slechter aanvoelt alvorens het beter begint te voelen. Omdat je niet alleen beter leert luisteren naar jezelf, maar ook moet verdragen dat iemand anders misschien even niet krijgt wat hij wil. En dat wringt. Zeker voor mensen zoals ik die van nature gewoon zijn om ‘zorg te dragen’ en ‘op te lossen’.

Hoe verder je over je grens gaat, hoe moeilijker het recupereren wordt en dat is in mijn geval het gevaarlijkste deel. In het begin lijkt overschrijden van grenzen nog herstelbaar. Een weekend rusten en ik ben weer vertrokken. Een avond vroeger gaan slapen en het komt wel goed.
Tot het moment dat dat niet meer gebeurt en ik merk dat recupereren trager wordt en de vermoeidheid hardnekkig blijft hangen. Dat ik niet meer terugkeer naar een ‘normaal’ niveau, zelfs niet na rust. Alsof je batterij niet meer volledig oplaadt. Ik vergelijk het wat als rondrijden in een wagen met een kapotte alternator en het licht van uw koplampen steeds zwakker zien worden. Ik begin dan te functioneren op reservestroom en noem dat meestal “nog even volhouden”.

En dat is verraderlijk, want van buitenaf kan alles nog redelijk normaal lijken. Ik werk, reageer en probeer te doen wat moet. Maar vanbinnen verandert langzaam iets. Recuperatie wordt geen pauze meer, maar een gevecht. Ik begin fouten te maken en mijn focus maakt bokkensprongen.
Uiteindelijk werkt dan enkel nog een bruuske noodstop. Dat is het punt waarop zachte signalen niet meer volstaan. Geen ‘ik ga het nu wat rustiger aandoen’. Dan staat bijna alles stil. Niet omdat ik dat wil, maar omdat brein en lichaam geen onderhandeling meer toelaat.

Dat is waar ik nu zit. Een noodstop. Bruusk en oncomfortabel. Ook wel confronterend op sommige gebieden. Want wanneer ik dan eindelijk stilsta, komt niet alleen vermoeidheid naar boven. Ook alles wat ik maandenlang heb overstemd met drukte en ‘bezig zijn’ komt dan aan het oppervlak drijven.

Grenzen zijn geen luxe, maar onderhoudswerk. We behandelen rust te vaak alsof het enkel een beloning is voor hard genoeg werken. Maar volgens mij klopt eerder het omgekeerde. Grenzen zijn geen teken dat je zwak bent. Misschien zijn ze wel als een onderhoud, zoals de remmen van je auto op tijd vervangen. Of zoals stilte een vidange kan zijn voor een hoofd dat te lang in overdrive stond. Als ik te lang over mijn grens blijf gaan, beslist men lichaam uiteindelijk mee. En dat doet het zelden subtiel.

Grenzen stellen gaat niet alleen maar over ‘nee’ zeggen tegen anderen. Het gaat vooral over eindelijk ‘ja’ zeggen tegen signalen die je veel te lang hebt genegeerd. Misschien had ik vroeger moeten vertragen of eerder moeten luisteren. Maar ergens geloof ik ook dat veel mensen dit, net zoals ik, pas begrijpen wanneer hun systeem hen letterlijk tot stilstand dwingt. Niet elegant en zeker niet gepland.

En dus zit ik hier in stilte. In Florenville. Zes dagen met mezelf.
Niet om weg te lopen van het leven maar om opnieuw te leren voelen waar mijn grenzen eigenlijk liggen, voor mijn lichaam opnieuw beslist ze zonder eigen inspraak voor mij te trekken.