Welkom bij deze praktische gids. Ik ga je helpen om mensen met een mentale kwetsbaarheid op hun plaats te zetten, hun problemen te minimaliseren en hen vooral het gevoel te geven dat ze zich moeten schamen. Want zeg nu zelf: als iedereen zich wat beter zou gedragen, waren al die psychische problemen waarschijnlijk nergens voor nodig.
Ze zijn gewoon een beetje gek.
Depressief? Gek. Angstig? Ook gek. Autistisch? Daar zal ook wel iets mis mee zijn. Een psychose doorgemaakt? Toch maar wat afstand houden. Al die verschillen zijn ingewikkeld. Veel gemakkelijker om iedereen over dezelfde kam te scheren.
Ze moeten zich niet zo aanstellen.
Iedereen heeft problemen. Gewoon wat positiever denken, vaker buitenkomen en stoppen met piekeren. Dat je niet weet wat er in iemands hoofd omgaat, hoeft je niet tegen te houden. Een oordeel vellen gaat tenslotte sneller dan luisteren.
Ze zijn zwak.
Sterke mensen trekken hun plan. Wie hulp nodig heeft, heeft blijkbaar niet hard genoeg geprobeerd. Dat iemand al zijn energie nodig heeft om boodschappen te doen of een afspraak na te komen, zie je niet. En wat je niet ziet, telt blijkbaar niet mee.
Ze zijn gevaarlijk en onvoorspelbaar.
Een psychiatrische diagnose? Oppassen geblazen! Dat de werkelijkheid doorgaans een stuk genuanceerder is, laten we liever buiten beschouwing. Angst is nu eenmaal gemakkelijker dan proberen te begrijpen wat je niet kent.
Ze zijn lui en onbetrouwbaar.
Niet kunnen werken? Gebrek aan motivatie. Een slechte dag? Te weinig doorzettingsvermogen. Toch gaan werken? Dan valt het blijkbaar allemaal wel mee. Zo past er voor elke situatie wel een vooroordeel.
Ze zoeken aandacht.
Vertellen over je problemen? Aanstellerij. Erover zwijgen? Dan zal het wel niet zo erg zijn. Hulp vragen? Afhankelijk. Alles zelf proberen op te lossen? Dan moet je achteraf ook niet klagen.
Wat je ook doet, er valt altijd wel iets op aan te merken.
Autisme is een modeverschijnsel.
Vroeger hoorde je daar toch niemand over? Tegenwoordig heeft iedereen wel een etiketje. Dat iemand pas op latere leeftijd ontdekt waarom sociale situaties zoveel energie kosten of waarom alledaagse prikkels soms te veel worden, vinden we blijkbaar minder geloofwaardig dan ons eigen oordeel.
Medicatie en therapie zijn voor zwakkelingen.
Voor lichamelijke klachten zoeken we hulp. Bij psychische problemen verwachten we karakter. Medicatie is verdacht, therapie overdreven en een psychiatrische opname iets om je voor te schamen. Herstellen mag gerust, zolang je het maar op eigen kracht doet.
Je verleden raak je nooit kwijt.
Een verslaving gehad? Altijd een verslaafde. Psychiatrisch opgenomen? Voor eeuwig patiënt. Dat iemand intussen aan zichzelf gewerkt heeft en zijn leven opnieuw heeft opgebouwd, lijkt minder belangrijk dan wat er vroeger misging. Sommige mensen bewaren nu eenmaal liever een oordeel dan dat ze iemand een nieuwe kans geven.
Je ziet er goed uit, dus zo erg zal het wel niet zijn.
Je lacht, dus het gaat goed. Je gaat eens op stap, dus je kunt alles aan. Je ziet er verzorgd uit, dus er is niets aan de hand. Dat iemand zich voor één afspraak bijeenraapt en daarna uitgeput op de zetel belandt, past niet in dat eenvoudige plaatje.
Doe toch gewoon normaal.
Maak oogcontact. Wees spontaan. Praat wat meer, maar niet te veel. Wees jezelf, zolang je dat doet op een manier die anderen prettig vinden. En als het niet lukt, ligt het probleem natuurlijk bij jou.
Stigma komt niet alleen van buitenaf. Soms sluipt het naar binnen en wordt het zelfstigma. Ik ben zwak. Ik stel me aan. Ik ben anderen tot last. Ik zou dit toch alleen moeten kunnen
Na verloop van tijd hoef je niet eens meer te wachten tot iemand je veroordeelt. Je doet het zelf. Je verbergt je problemen en verontschuldigt je voor je grenzen omdat je niet altijd kunt wat anderen vanzelfsprekend lijken te vinden.
Dat lijkt me een van de pijnlijkste gevolgen van stigma: je gaat jezelf bekijken door de ogen van mensen die je eigenlijk nooit hebben proberen te begrijpen. Misschien moeten ze eerst maar eens naar zichzelf kijken.
Mensen met een mentale kwetsbaarheid zijn niet allemaal hetzelfde. Ze zijn niet automatisch lui, zwak, gevaarlijk, onhygiënisch of onbekwaam. Ze hebben hun mogelijkheden en beperkingen, hun goede en slechte dagen, hun karakter en hun verhaal. Net als ieder ander.
Je hoeft onsn niet zielig te vinden of op een voetstuk te zetten. Gewoon een beetje meer respect zou al een fijn begin zijn. Mentale kwetsbaarheid is geen karakterfout. Hulp nodig hebben is geen schande. En een diagnose vertelt je lang niet alles over een mens.
Toch blijven veel mensen oordelen over wat ze niet zien en conclusies trekken over wat ze niet begrijpen. Soms vraag ik me af hoeveel mensen daardoor zwijgen over hun problemen en geen hulp durven zoeken. Stigma is namelijk niet zomaar een onschuldige mening. Het kan mensen buitensluiten. En soms nemen ze die afwijzing uiteindelijk ook zelf over.
Misschien wordt het tijd dat niet de mensen met een mentale kwetsbaarheid zich voortdurend moeten verantwoorden, maar dat veel ‘normale?’ mensen zich beter eens afvragen waarom ze zo gemakkelijk oordelen over mensen die het psychisch moeilijk hebben.
Niemand hoeft eerst te bewijzen dat hij sterk genoeg is en voldoende hersteld is om respect te verdienen. Niet de kwetsbare mens moet zich voortdurend verantwoorden. Het stigma wel.
Geef een reactie